Belandde je in het leven elders dan je waar je je voorstelde? Hoe zagen de wendingen op je pad eruit? Wat bleef doorheen je verrassende of zelfs onlogische keuzes toch onbewust de leidraad? En wat zien professionele kameleons uiteindelijk als hun levenswerk? Onze nieuwe vraagstaart spit het brein uit van telkens weer een andere markante zigzagger.
Als muzikant verwierf Farnoosh Khodadadeh (45) een eigen plek in de cultuurscene, waar ze samenwerkt met bekende namen als Dick Van der Harst, Peter Vermeersch en Pieter-Jan De Smet. Er gingen universitaire studies Engelse literatuur aan vooraf én zestien jaar als gespecialiseerd verpleegkundige in het operatiekwartier op de afdeling intensieve zorgen van het UZ Gent.
Kermanshah (Iran) is haar geboorteplek. Als kind woedt de Iran-Irakoorlog. Moeder is schooldirectrice, vader werkt voor de bank en thuis zijn literatuur, muziek en poëzie vanzelfsprekend. Als tiener al droomt ze van hartchirurgie, maar Engelse literatuur lijkt een rationelere keuze. Op de middelbare school verslindt ze Shakespeare. Tijdens haar studietijd aan de universiteit van Yazd leert ze haar Gentse partner kennen. Iran verlaten is nooit de bedoeling, maar de nieuwe relatie legt haar leven in een radicaal nieuwe plooi.
Als 24-jarige komt in België aan. Haar man Dirk schenkt haar een stevig lokaal netwerk, maar toch raakt ze ontworteld. Taal wordt een eerste anker om mogelijkheden te exploreren. Een diploma van het Talencentrum van UGent biedt uitzicht op een job als vertaler, maar de oude liefde voor zorg en wetenschap neemt de overhand. Een bachelor verpleegkunde is een sprong die het uiterste vergt: na amper enkele maanden Nederlandse les al meteen een zware toegepaste wetenschappelijke studie.
De bachelor levert een onderscheiding op, een ambitieus eindwerk aan UZ Gent een stevig professioneel netwerk. Gedrevenheid brengt waar ze als kind van droomde: een plek in het operatiekwartier (OK) hartchirurgie. Vier jaar lang assisteert ze chirurgen, waarna ze het OK begint te combineren met intensieve zorg, mét nachtshifts en permanenties. Na jaren geven enkele veranderingen de doorslag om voluit voor cultuur te kiezen.
Want al tijdens haar ziekenhuisjaren brengt ze muziek, poëzie en zang aan het bed van patiënten. Toch knaagt al snel de onzekerheid van het kunstenaarsbestaan. Ze keert tijdelijk terug naar het ziekenhuis en een vacature als gastdocent aan HoGent biedt de kans om ervaring met kritieke zorg en mentorship te delen. Aan die combinatie komt een eind door een overvolle agenda. Vandaag is Farnoosh Khodadadeh voltijds kunstenaar met eigen producties en samenwerkingen met makers uit muziek en woordkunst.
De kameleonvraagstaart
Wat betekent wendbaarheid voor jou?
“Dat je alles wat naar je toe komt met open armen ontvangt, als een geschenk. Probeer te bloeien in wat zicht aandient. Niet dat je daarom alles hoeft aan te nemen. Soms heb ik ook tegen de flow in gezwommen. Maar ik probeer kansen te blijven zien en niet te verstarren.”
Welke gewoonte of overtuiging heb je de voorbije jaren bewust moeten loslaten?
“Dat ik het allemaal alleen moet doen en niet al mijn vertrouwen in één persoon moet leggen, alsof die al mijn verwachtingen zal dragen. Ik doe mijn best en ik blijf bouwen, maar ik liet het idee los dat ik alles in mijn eentje kan controleren.”
Welke eigenschap bewonder jij het meeste in mensen die in de chaos overeind blijven?
“Prioriteiten zien en taken kunnen delen. Tijdens een reanimatie moet je razendsnel inschatten wie wat doet en wat eerst moet gebeuren. Dat geldt ook in het leven. In de chaos moet je het verband blijven zien.”
Wat is de meest waardevolle bocht die je ooit in je carrière gemaakt hebt?
“Iran verlaten, maar ik raakte heel veel kwijt: mijn studie, mijn familie, mijn land. Je moet van nul herbeginnen in een omgeving die je toch stereotypeert. Ik ben er trots op dat ik de stap gezet heb, omdat het ook heel anders had kunnen uitpakken.”
Wat is het dapperste dat je ooit gedaan hebt door ‘nee’ te zeggen?
“Als 19-jarige nee zeggen in een machtscontext aan de universiteit. Ik was medeoprichter van het muziekcentrum van de universiteit. Maar mijn muzikale activiteiten leidden al snel tot een aangetekende brief van de zedenorganisatie van de universiteit, waarin ik werd opgeroepen om me te verantwoorden. Ik wist dat daarmee mijn hele toekomst op het spel stond. Toch heb ik niet toegegeven en een duidelijke grens getrokken. Vier jaar gaf ik als bestuurder van het muziekcentrum les en hielp ik muziekfestivals te organiseren. Vandaag de dag zijn culturele activiteiten aan universiteiten helemaal niet meer mogelijk.
Welk talent dat je niet bezit, had je graag gehad?
“Kunnen dansen. Mijn ziel wil altijd vliegen, maar mijn lichaam kan het niet meer zoals vroeger. Dat voelt soms aan als een disconnectie.”
“Wat is de meest onconventionele beslissing die achteraf verrassend goed uitpakte?
“Trouwen met een Belg. Ik was tegen huwelijk én tegen weggaan, en toch is het gebeurd. Het heeft mijn wereld duizendmaal verruimd.”
Welke vorm van creativiteit wordt onderschat?
“Dat je authenticiteit stopt in wat je doet. Iedereen kan creatief zijn, maar hoe belangrijk het is om je eigenheid laten doorklinken in je dagelijks werk, wordt onderschat. Creativiteit komt niet op een vast tijdstip. Soms gebeurt het na een diepe slaap, dan word ik wakker en schrijf op wat door mijn hoofd ging. Of het komt gewoon tijdens de vaat. Ik koester het moment, maar ik probeer het niet te forceren.”
Welk aspect van je persoonlijkheid probeer je te temperen?
“Mijn vuur. Onrecht maakt me boos. Ik probeer die woede te temperen, want als ze naar binnen slaat, wordt ze destructief. Maar vuur is in de Perzische mythologie ook een bron van zuivering van de ziel en een symbool van het vuur van de liefde. Voor dat vuur in mezelf probeer ik zorg te dragen.”
Is er een discipline die je nodig hebt, maar waarmee je worstelt?
“Grenzen stellen. Als je geen nine to five hebt, kan je eindeloos blijven doorgaan met ideeën, projecten en creaties. Ik heb de discipline nodig om mijn hoofd niet te laten doordraaien en mijn grenzen af te bakenen. Ik ben ook altijd gemotiveerd, want als iets me leegmaakt kan ik het loslaten of van koers veranderen. Een luxe, besef ik. Maar ook een vorm van zelfrespect.”
Wat is voor jou het verschil tussen koppig zijn en volhardend blijven?
“Koppigheid is doordoen omdat je per se gelijk wil hebben. Volhardend zijn is doorzetten vanuit passie en doorzettingsvermogen, omdat je weet waarom je het doet.”
Wat is je grootste succes en welke prijs heb je daarvoor betaald?
“Als ik succes mag vertalen in tevredenheid: ik ben dankbaar dat de keuze om te migreren en lief te hebben mijn horizon en rijkdom zo heeft verbreed. De prijs is heimwee, de crisis in Iran draag ik extra hevig mee.”
Wat is je huidige gemoedstoestand?
“Verdriet overheerst. Het gevoel van onmacht, alsof je duizenden familieleden verliest, is verwoestend. Tegelijk is er ook dankbaarheid, want ik kan creëren. Ik werk aan een productie met toptheatermakers en die spanning is heel aanwezig. Kunst als tegengewicht voor donkerte is zo belangrijk.”
Welke rol speelt toeval bij succes?
“Een hele grote rol. Ik werd in België gedragen door mijn partner, medestudenten, collega’s en in de kunstwereld door mentoren als componist Dick van der Harst. Maar toeval komt ook op je pad omdat je zelf niet stilstaat. Als je zelf niet ergens naartoe beweegt, zal het je niet vinden.”
Wat is je meest leerrijke tegenslag?
“Dat de intenties van anderen niet altijd puur zijn. Ego en machtsposities kunnen collectieve projecten breken. Dat blijft een harde les.”
Wat helpt jou om niet te verharden of te verzuren?
“Van mezelf houden. Ik kijk ’s morgens in de spiegel met dankbaarheid. Zelfrespect en zelfreflectie houden mij zacht, maar ik wil daarbij niet naïef worden.”
Zijn er dingen waar je ondanks al je ervaring nog fundamenteel over twijfelt?
“Of ik nog kan vertrouwen. Ik ben erg bang dat de wereld zó donker wordt dat wij het zelf ook worden. Ik geloof dat liefde en licht winnen, maar ik vrees voor wat we nog zullen moeten doorstaan.”
Welke kwetsbaarheid mag volgens jou vaker zichtbaar zijn?
“Echtheid. Ik haat maskers. Zelf ben ik vaak een open boek. Dat is niet altijd strategisch of diplomatisch, maar ik kan niet anders door het leven.”
Wat zie je als je levenswerk?
“Dat liefde altijd het middelpunt is.”
Hoe ziet je leven eruit zonder werk?
“Fantastisch, want ik zie wat ik doe liever niet als ‘werk’. Werk klinkt als verplichting en associeer ik alleen met geld verdienen. Ik noem het passie, maar ik bewaak tegelijk mijn grenzen zodat ik mezelf niet verlies.”
Wie is jouw favoriete historische personage?
Attar en Rumi zijn twee van de belangrijkste Perzische dichter. Mystici die de grenzen van taal en religie overstijgen. Nelson Mandela en Gandhi zijn ook belangrijk. Zij kozen ervoor om niet te verharden, maar om te vergeven.”
Wie vergeef je wat nooit?
“Mensen die mijn vertrouwen schonden. Ik heb de maturiteit nog niet om echt te vergeven. Dat zie ik zeker als een werkpunt. Ik vergeet niet en ik vergeef niet snel, maar ik werk er elke dag aan.”
Welke vraag zouden leiders zichzelf vaker moeten stellen?
“Is efficiëntie echt het allerbelangrijkste? Wat is de kwaliteit van mijn werkvloer? Heb ik een moreel kompas en is het goed afgesteld?”
Welk boek, lied of kunstwerk is jouw kompas?
“Als ik het lastig heb, reciteer ik poëzie van Rumi om rustig te worden. Soms herhaal ik twee zinnetjes opnieuw en opnieuw. Het is echt mijn anker.”
تو مگو همه به جنگند و ز صلح من چه آید
تو یکی نهای هزاری تو چراغ خود برافروز
که یکی چراغ روشن ز هزار مرده بهتر
که به است یک قد خوش ز هزار قامت کوز
Zeg niet dat allen strijden, wat doet mijn vrede ertoe?
Jij bent niet slechts één, maar duizend in één, laat je licht schijnen.
Want één verlichte lamp is beter dan duizend doden,
En één rechte rug is meer waard dan duizend kromme lichamen.
Wat zou jij je twintigjarige zelf willen vertellen?
“Je gaat dat zo goed doen. Don’t worry about it. Je bent goed bezig.”
Hoe wil je graag herinnerd worden?
“Als een liefdevol iemand, die vocht voor meer licht.”
Fotograaf: Wieland De Hoon
https://farnoosh.be/
